powiększ litery

Tomografia komputerowa, angiografia - objawy uboczne, zagrożenia

>>> pobierz tekst

Objawy uboczne tych badań wynikają z użycia promieni rentgenowskich oraz z reakcji organizmu na środek kontrastowy.

Promieniowanie rentgenowskie może uszkodzić materiał genetyczny komórki i spowodować powstanie wad genetycznych albo przyczynić się do wywołania choroby nowotworowej. Choć prawdopodobieństwo wystąpienia tych zagrożeń w wyniku wykonania tomografii komputerowej lub angiografii jest bardzo małe, nie można go pominąć.

Nie da się wyeliminować wpływu promieniowania na nasze życie. Na co dzień wszyscy jesteśmy narażeni na działanie promieniowania jonizującego ze źródeł naturalnych – promieniowania kosmicznego i promieniowania pochodzącego ze źródeł pochodzących z Ziemi.

Jednak dawka promieniowania, którą ciało pochłania w trakcie pojedynczego badania tomografem komputerowym lub angiografii jest równa kilkumiesięcznej, a czasem nawet kilkuletniej dawce promieniowania pochodzącego ze środowiska. Dlatego warto ograniczyć ilość badań tomograficznych i angiograficznych do niezbędnego minimum.

Zagrożenie jest największe, gdy komórki szybko się mnożą – a więc promieniowanie jest najgroźniejsze dla nienarodzonych dzieci, zwłaszcza w pierwszych 3 miesiącach ciąży.

Kobiety w wieku rozrodczym powinny przedstawić przed wykonaniem badania ujemny test ciążowy. Z powodu opisanych tu zagrożeń badanie tomograficzne lub angiograficzne wykonywane są w okresie ciąży jedynie w wyjątkowych przypadkach.

Objawy uboczne stosowania środków kontrastowych występują znacznie częściej, niż te związane z promieniowaniem rentgenowskim. W znacznej większości są niegroźne – są to przykładowo krótkotrwałe nudności, wymioty czy przejściowe zaczerwienienie skóry. Rzadziej dochodzi do upośledzenia funkcji nerek – zazwyczaj niewielkiego i chwilowego, ale wyjątkowo dojść może do całkowitego, nieodwracalnego zniszczenia nerek. Przed uszkodzeniem nerek bronić się można, wypijając bezpośrednio przed i po badaniu dużo płynów (od 1,5 do 2 litrów) – np. niegazowanej wody. Ponieważ jednak nie wszyscy pacjenci mogą bez szkody dla zdrowia przyjąć w krótkim czasie dużej ilości płynów, proszę poradzić się lekarza, jak macie się Państwo przygotować do badania.

Bardzo rzadkim powikłaniem stosowania środków kontrastowych jest reakcja uczuleniowa – pokrzywka, obrzęk twarzy, skurcz krtani lub oskrzeli, a nawet wstrząs anafilaktyczny – pojawiające się bezpośrednio po wstrzyknięciu środka kontrastowego.

Dochodzi do nich rzadko, ale są w pewnych sytuacjach relatywnie częste – występują w 20% badań z użyciem środka kontrastowego, jeśli podczas poprzedniego badania doszło do takiej reakcji. Są też częstsze u chorych na astmę oskrzelową i różne postaci alergii, niż u osób bez uczuleń. Reakcje na środki kontrastowe można eliminować lub łagodzić, stosując wcześniej pewne leki. Dlatego proszę koniecznie poinformować lekarza, który kieruje Państwa do badania o swoich alergiach i wszystkich objawach obocznych, do których doszło podczas poprzednich badań rentgenowskich z użyciem środków kontrastowych.

Ponieważ środki kontrastowe używane w tomografii komputerowej i w angiografii zawierają w swej strukturze jod, a podanie jodu może doprowadzić do ujawnienia nieprawidłowej funkcji tarczycy, proszę przed badaniem poinformować lekarza o wszelkich schorzeniach tarczycy, które Państwo przechodziliście lub z powodu których jesteście obecnie leczeni. Czasami trzeba badanie odroczyć do chwili, gdy uda się odpowiednim leczeniem opanować nieprawidłową funkcję tarczycy – wówczas badanie to stanie się równie bezpieczne, jak u osób bez schorzeń tarczycy.

Zaleca się również, by na 2 doby przed badaniem wstrzymać przyjmowanie metforminy (typowe nazwy handlowe tego leku to Metformax, Glucophage, Gluformin, Metfogamma, Metformin, Formetic, Siofor, Metral, Metifor), leku obniżającego poziom cukru, stosowanego u niektórych pacjentów z cukrzycą. Jednoczesne podanie metforminy i środka kontrastowego może prowadzić do groźnego dla życia powikłania – tzw. kwasicy mleczanowej. Lek można ponownie zacząć przyjmować 2 doby po badaniu.

W trakcie angiografii dojść może do powikłań związanych z nakłuciem naczynia lub wprowadzeniem do jego światła cewnika. Najczęstsze jest powstanie krwiaka – zasinienia i zgrubienia w okolicy wkłucia (około 5% przypadków). Objawy groźne takie, jak zakrzep tętnicy, krwotok, konieczność operacji uszkodzonego naczynia czy powikłania ogólne – zawał serca, udar mózgu lub zgon – zdarzają się bardzo rzadko. Ich częstość zależy od stanu pacjenta i okolicy ciała, w której przeprowadza się badanie. Ogólnie powiedzieć można, że częstość występowania groźnych zdarzeń jest mniejsza niż 1% przypadków.

Nie wymieniono tu wszystkich możliwych i rzadszych powikłań i niekorzystnych skutków wykonania powyższych badań – o dalsze szczegóły proszę zapytać lekarza, który kieruje Państwa do badania.